पाव इंचापासून ३ इंचांपर्यंतचे बाप्पा! सिन्नरच्या कलाकाराने साकारल्या तब्बल ५० हजार सूक्ष्म गणेशमूर्ती

३० वर्षांच्या छंदाचे अनोखे कलादालन; ५१ हजार मूर्तींचा संकल्प पूर्ण करण्याच्या दिशेने संजय क्षत्रिय यांची वाटचाल

गणेशमूर्ती म्हटली की डोळ्यांसमोर येते ती आकर्षक आणि मोठी मूर्ती; मात्र सिन्नरमध्ये एक कलाकार गेल्या ३० वर्षांपासून पाव इंचापासून अवघ्या तीन इंचांपर्यंतच्या गणेशमूर्ती साकारत एक अनोखी कलादुनिया उभी करत आहे. संजय क्षत्रिय यांनी आतापर्यंत तब्बल ५० हजार सूक्ष्म गणेशमूर्तींचा संग्रह तयार केला असून, त्यांचा ५१ हजार मूर्तींचा संकल्प आता पूर्णत्वाच्या उंबरठ्यावर आहे.

या अनोख्या कलासाधनेत त्यांना पत्नी वंदना तसेच मुली पूजा आणि अक्षदा यांची मोलाची साथ लाभत आहे. शाडू माती आणि डिंकाच्या सहाय्याने साकारलेल्या या सूक्ष्म मूर्तींचा संग्रह पाहण्यासाठी अनेक कलाप्रेमी त्यांच्या घरी आवर्जून भेट देतात.

एका छोट्याशा मूर्तीने बदलले आयुष्य

संजय क्षत्रिय यांच्या या आगळ्यावेगळ्या छंदाची सुरुवात वयाच्या २२व्या वर्षी झाली. रंगकाम करताना त्यांच्या नजरेस एक छोटी गणेशमूर्ती पडली. मोठ्या मूर्तींपेक्षा इतक्या छोट्या आकारात गणेशाचे रूप साकारण्याची कल्पना त्यांच्या मनात रुजली आणि त्यानंतर त्यांनी सूक्ष्म गणेशमूर्ती बनविण्यास सुरुवात केली.

सुरुवातीला ‘व्हाईटिंग पावडर’ आणि डिंकाचा वापर करून त्यांनी तीन इंच उंचीच्या सुमारे एक हजार मूर्ती तयार केल्या. स्थानिकांकडून या अनोख्या कलाकृतीचे कौतुक झाल्यानंतर त्यांनी या छंदालाच आपल्या कलासाधनेचे रूप दिले.

३३ हजारांवरून थेट ५० हजारांचा टप्पा

२०२१ मध्ये क्षत्रिय यांच्या संग्रहात सुमारे ३३ हजार गणेशमूर्ती होत्या. गेल्या काही वर्षांत त्यांनी या संग्रहात मोठी भर घालत आता हा आकडा ५० हजारांवर नेला आहे. आता ५१ हजार मूर्ती पूर्ण करण्याचा त्यांचा संकल्प आहे.

सूक्ष्म मूर्ती घडवणे हे मोठ्या मूर्तींपेक्षा अधिक आव्हानात्मक काम आहे. प्रत्येक मूर्तीला आकार, भाव आणि बारकावे देण्यासाठी अत्यंत संयम, वेळ आणि कौशल्याची आवश्यकता असते.

नखापासून बाटलीपर्यंत… बाप्पाची असंख्य रूपे!

क्षत्रिय यांच्या संग्रहाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यातील गणेशाच्या विविध रूपांची कल्पकता. संग्रहात त्रिमुखी, पंचमुखी, नखावर विराजमान गणपती, सुपारीवर विराजमान गणेश, बाटलीत बंदिस्त बाप्पा, तसेच वाघ, उंदीर आणि मोरावर विराजमान गणेशमूर्तींचा समावेश आहे.

इतकेच नव्हे तर त्यांनी ५१ लहान हत्तींचा संग्रह आणि तब्बल १० थरांची दहीहंडी यांसारख्या कल्पक कलाकृतीही साकारल्या आहेत. शंभरहून अधिक रूपांतील या सूक्ष्म गणेशमूर्ती आईस्क्रीमच्या कांड्यांपासून तयार केलेल्या खास फ्रेममध्ये आकर्षक पद्धतीने मांडण्यात आल्या आहेत.

दिग्गजांकडूनही कलेचे कौतुक

संजय क्षत्रिय यांच्या या अनोख्या कलासाधनेची दखल देशातील मान्यवरांनीही घेतली आहे. माजी राष्ट्रपती डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम, प्रतिभाताई पाटील आणि प्रणव मुखर्जी, तसेच अभिनेते अमिताभ बच्चन यांनी त्यांच्या कलाकृतींचे पत्राद्वारे कौतुक केले आहे.

एका छोट्याशा गणेशमूर्तीने ३० वर्षांपूर्वी मनात रुजवलेली कल्पना आज ५० हजार बाप्पांच्या अनोख्या कलादालनात रूपांतरित झाली आहे. आता ५१ हजारांचा टप्पा गाठण्याचे ध्येय घेऊन क्षत्रिय यांची ही सूक्ष्म कलासाधना अविरत सुरू आहे.