कॉफी, चहा की कोल्ड ड्रिंक? कोणतं पेय प्यायल्याने वारंवार लागते लघवी? डॉक्टरांनी सांगितलं नेमकं कारण!

दिवसभरात किती पाणी प्यायले, याकडे अनेकजण लक्ष देतात; पण कॉफी, चहा, कोल्ड ड्रिंक किंवा मद्यपानाचा मूत्राशयावर काय परिणाम होतो, याचा विचार क्वचितच केला जातो.

काही पेयांमुळे लघवीचे प्रमाण वाढू शकते, तर काही पेयांमुळे मूत्राशयाची संवेदनशीलता वाढून वारंवार लघवीला जाण्याची इच्छा होऊ शकते. युरो-ऑन्कोलॉजिस्ट आणि रोबोटिक सर्जन डॉ. हर्षित गर्ग यांनी यासंदर्भातील महत्त्वाच्या गोष्टी स्पष्ट केल्या आहेत.

१. कॉफी किंवा चहा प्यायल्यानंतर वारंवार लघवी का लागते?

सकाळी उठल्यावर कॉफी किंवा चहा पिण्याची अनेकांना सवय असते. मात्र, या पेयांमध्ये असणारे कॅफिन काही व्यक्तींमध्ये लघवीचे प्रमाण वाढवू शकते. तसेच, अचानक लघवीला जाण्याची तीव्र इच्छा होणे किंवा कमी वेळात अनेकदा लघवीला जावे लागणे, असे त्रासही जाणवू शकतात. कॉफी, चहा, कोलासारखी शीतपेये आणि एनर्जी ड्रिंक्समध्ये कॅफिन असू शकते. ज्यांना आधीपासूनच अतिसक्रिय मूत्राशयाचा त्रास आहे किंवा रात्री वारंवार लघवीसाठी जाग येते, त्यांच्यामध्ये हा परिणाम अधिक जाणवू शकतो.

तज्ज्ञांच्या मते, वारंवार लघवीला जावे लागत असेल किंवा रात्री झोपमोड होत असेल, तर दुपारनंतर कॅफिनचे सेवन कमी करून पाहता येते. मात्र, प्रत्येक व्यक्तीवर कॅफिनचा परिणाम सारखाच होत नाही. त्यामुळे कॉफी किंवा चहा पूर्णपणे बंद करण्याऐवजी, त्यांचे सेवन केल्यानंतर त्रास वाढतो का, हे पाहणे अधिक उपयुक्त ठरू शकते.

२. कोल्ड ड्रिंक आणि सोडा मूत्राशयासाठी त्रासदायक ठरतात का?

उन्हाळ्यात किंवा जेवणासोबत अनेकजण कोल्ड ड्रिंक, सोडा आणि इतर कार्बोनेटेड पेये पितात. मात्र, काही व्यक्तींमध्ये या पेयांमुळे मूत्राशयाची अस्वस्थता किंवा वारंवार लघवीला जाण्याची इच्छा वाढू शकते. कॅफिन किंवा आम्लयुक्त घटक असलेली शीतपेये संवेदनशील मूत्राशय असणाऱ्या व्यक्तींना त्रासदायक ठरू शकतात. एनर्जी ड्रिंक्समधील कॅफिन आणि इतर उत्तेजक घटकांमुळेही काही जणांना वारंवार लघवीला जावे लागू शकते. मात्र, प्रत्येकाला कोल्ड ड्रिंक किंवा सोड्यामुळे त्रास होतोच, असे नाही. एखादे पेय प्यायल्यानंतर सातत्याने लक्षणे वाढत असल्याचे जाणवल्यास त्याचे सेवन कमी करून लक्षणांमध्ये फरक पडतो का, हे पाहता येते.

३. मद्यपान केल्यामुळे लघवीचे प्रमाण वाढते का?

मद्यपान केल्यानंतर काही वेळात वारंवार लघवीला जावे लागल्याचा अनुभव अनेकांना येतो. यामागे शरीरातील पाण्याचे संतुलन राखणाऱ्या प्रक्रियांचा संबंध असतो. तज्ज्ञांच्या मते, मद्यामुळे शरीरातील अँटिडाययुरेटिक हार्मोनच्या (ADH) क्रियेत घट होऊ शकते. हा हार्मोन मूत्रपिंडांना शरीरात पाणी टिकवून ठेवण्यास मदत करतो. त्याच्या क्रियेत घट झाल्यास लघवीचे प्रमाण वाढू शकते. मद्यपानामुळे मूत्राशय भरल्याची जाणीव होण्यावरही परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे वारंवार लघवीचा त्रास असणाऱ्या व्यक्तींनी मद्यपानाचे प्रमाण मर्यादित ठेवणे उपयुक्त ठरू शकते.

४. वारंवार लघवी होत असेल तर पाणी पिणे कमी करावे का?

वारंवार लघवीला जावे लागत असल्यास काहीजण पाणी पिण्याचे प्रमाण कमी करतात. मात्र, ही सवय प्रत्येकासाठी योग्य ठरेलच असे नाही. शरीराला पुरेसे पाणी मिळणे आवश्यक आहे. पाणी खूप कमी प्यायल्यास लघवी अधिक एकाग्र होऊ शकते आणि काही व्यक्तींमध्ये मूत्राशयाची जळजळ किंवा अस्वस्थता वाढू शकते. दुसरीकडे, कमी वेळात एकाच वेळी खूप पाणी प्यायल्यास नैसर्गिकरीत्या लघवीचे प्रमाण वाढू शकते. त्यामुळे दिवसभरात आवश्यकतेनुसार पाणी पिणे महत्त्वाचे आहे. वारंवार लघवीचा त्रास होत असल्यास पाणी पूर्णपणे बंद करणे किंवा अतिशय कमी पिणे टाळावे.

५. वारंवार लघवी होणे म्हणजे मूत्राशयाचा आजार आहे का?

प्रत्येक वेळी वारंवार लघवी होण्यामागे केवळ चहा, कॉफी किंवा कोल्ड ड्रिंक हेच कारण असेल असे नाही. मूत्रमार्गातील संसर्ग, अतिसक्रिय मूत्राशय, पुरुषांमध्ये प्रोस्टेटशी संबंधित समस्या आणि इतर आरोग्यविषयक कारणांमुळेही हा त्रास होऊ शकतो.

खालील लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका.

• वारंवार किंवा अचानक तीव्रतेने लघवीला जाण्याची इच्छा होणे.
• रात्री अनेकदा लघवीसाठी झोपेतून जाग येणे.
• लघवी करताना जळजळ किंवा वेदना होणे.
• लघवी सुरू होण्यास अडचण येणे.
• लघवी केल्यानंतरही मूत्राशय पूर्ण रिकामे न झाल्यासारखे वाटणे.
• लघवीतून रक्त येत असल्यास, वेदना नसल्या तरी, डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे. तसेच, नवीन किंवा सतत जाणवणाऱ्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये.

६. मूत्राशयाचे आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी काय करावे?

मूत्राशयाचे आरोग्य चांगले राखण्यासाठी काही दैनंदिन सवयी उपयोगी ठरू शकतात.

• दिवसभर पुरेसे पाणी प्या.
• कॉफी, चहा, एनर्जी ड्रिंक्स किंवा इतर पेयांमुळे त्रास वाढतो का, याकडे लक्ष द्या.
• लघवीला जाण्याची इच्छा वारंवार दाबून ठेवू नका.
• नियमित शारीरिक हालचाल करा आणि वजन निरोगी मर्यादेत ठेवा.
• बद्धकोष्ठतेचा त्रास असल्यास त्यावर योग्य उपाय करा.
• धूम्रपान टाळा. तंबाखूचे सेवन हा मूत्राशयाच्या कर्करोगाचा एक महत्त्वाचा जोखीम घटक आहे.
• एखाद्या पेयामुळे त्रास होत असल्याचा संशय असल्यास दिवसभरात काय प्यायले, किती वेळा लघवीला जावे लागले आणि कोणती लक्षणे जाणवली, याची नोंद ठेवा. यामुळे त्रासाचे स्वरूप समजण्यास आणि डॉक्टरांशी चर्चा करण्यास मदत होऊ शकते.

७. पेये बदलूनही त्रास कमी होत नसेल तर काय करावे?

कॉफी किंवा कोल्ड ड्रिंकचे सेवन कमी करूनही वारंवार लघवीचा त्रास कायम राहत असल्यास त्यामागील कारण शोधणे महत्त्वाचे आहे. निदानानुसार डॉक्टर जीवनशैलीतील बदल, मूत्राशयाचे प्रशिक्षण, पेल्विक फ्लोअरचे व्यायाम, औषधे किंवा मूत्रमार्गातील संसर्ग आणि प्रोस्टेटशी संबंधित समस्यांवरील उपचार सुचवू शकतात.

कॉफी, चहा, मद्य आणि कार्बोनेटेड पेये काही व्यक्तींमध्ये लघवीचे प्रमाण वाढवू शकतात किंवा मूत्राशयाचा त्रास वाढवू शकतात. मात्र, प्रत्येक वेळी वारंवार लघवी होण्यामागे हीच कारणे असतात असे नाही. त्यामुळे केवळ पेये बदलण्यावर अवलंबून राहता, लक्षणे कायम राहिल्यास योग्य वैद्यकीय तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे आहे.