MPSC परीक्षा पध्दतीत ऐतिहासिक बदल! पूर्व परीक्षा वर्षातून २ वेळा, ऑनलाईन होणार, वाचा नवे नियम!

महाराष्ट्रातील स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणाऱ्या लाखो उमेदवारांसाठी अत्यंत मोठी आणि दिलासादायक बातमी आहे. महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाने (MPSC) परीक्षा पद्धतीत आतापर्यंतचा सर्वात क्रांतीकारी आणि ऐतिहासिक बदल जाहीर केला आहे. सन २०२७ पासून ‘राज्य सेवा, गट-ब आणि गट-क’ या महत्त्वाच्या पूर्व परीक्षा वर्षातून दोन किंवा त्यापेक्षा अधिक वेळा आयोजित केल्या जाणार आहेत.

स्पर्धा परीक्षा देणाऱ्या विद्यार्थ्यांवरील अनावश्यक ताण कमी करण्यासाठी आणि त्यांना यशाच्या अधिक संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी आयोगाने हा निर्णय घेतला आहे. या नव्या रचनेनुसार, आता पारंपरिक ओएमआर शीट (OMR Sheet) म्हणजेच पेन-पेपर पद्धतीऐवजी संगणकावर आधारित ऑनलाईन परीक्षा (Computer Based Test – CBT) घेतली जाणार आहे. परीक्षा नियंत्रक सरिता बांदेकर-देशमुख यांनी या महत्त्वपूर्ण निर्णयाची घोषणा करत, पूर्व परीक्षांची वारंवारता वाढणार असली तरी मुख्य परीक्षा मात्र वर्षातून एकदाच घेतली जाईल, असे स्पष्ट केले आहे.

उमेदवारांचा ताण कमी करण्यासाठी महत्त्वाचे पाऊल

सध्याच्या प्रचलित पद्धतीनुसार, महाराष्ट्र नागरी सेवा राजपत्रित गट-अ व गट-ब संयुक्त पूर्व परीक्षा, महाराष्ट्र गट-ब (अराजपत्रित) सेवा पूर्व परीक्षा आणि महाराष्ट्र गट-क सेवा पूर्व परीक्षा या तिन्ही परीक्षा वर्षातून केवळ एकदाच घेतल्या जातात. या परीक्षांना दरवर्षी लाखो उमेदवार बसतात. मात्र, जागांच्या मर्यादित संख्येमुळे बहुतांश उमेदवारांना मुख्य परीक्षेची पात्रता मिळवता येत नाही.

वर्षानुवर्षे अहोरात्र अभ्यास करूनही संपूर्ण भवितव्य केवळ एका दिवसाच्या एकाच संधीवर अवलंबून असल्याने विद्यार्थ्यांवर प्रचंड मानसिक दडपण येत असे. अपयश आल्यास पुन्हा पूर्ण वर्ष वाट पाहावी लागत होती. उमेदवारांना जास्तीच्या संधी उपलब्ध करून देऊन हा अनावश्यक ताण दूर करणे, हाच या ऐतिहासिक निर्णयामागील मुख्य उद्देश असल्याचे आयोगाने आपल्या प्रसिद्धीपत्रकात म्हटले आहे.

परीक्षा पद्धतीतील दोन मोठे बदल: CBT आणि नॉर्मलायझेशन

परीक्षा आता ओएमआर ऐवजी संगणकावर (CBT): नव्या नियमांनुसार आगामी पूर्व परीक्षा पारंपरिक कागद-पेन ऐवजी ‘कंप्युटर बेस्ड टेस्ट’ (CBT) म्हणजेच ऑनलाईन पद्धतीने संगणकावर घेतल्या जातील. यामुळे परीक्षा प्रक्रियेत अधिक पारदर्शकता येईल आणि निकालही गतीने जाहीर करणे शक्य होईल.
गुणांचे समानीकरण (Normalization): परीक्षा एकापेक्षा जास्त सत्रांमध्ये (Multiple Sessions) घेतली जाण्याची शक्यता लक्षात घेऊन, सर्व सत्रांमधील प्रश्नपत्रिकांच्या काठिण्यपातळीत समानता राखण्यासाठी आयोगाने ‘नॉर्मलायझेशन’ (गुणांचे समानीकरण) पद्धत लागू करण्याचा निर्णय घेतला आहे. यामुळे कोणत्याही विद्यार्थ्याचे तांत्रिक नुकसान होणार नाही.

नव्या नियमांनुसार मुख्य परीक्षेची पात्रता कशी ठरणार?

वर्षातून दोन किंवा अधिक वेळा होणाऱ्या पूर्व परीक्षांमुळे विद्यार्थ्यांना पूर्व परीक्षा उत्तीर्ण होण्याच्या एकापेक्षा जास्त संधी मिळतील. या परीक्षांपैकी कोणत्याही एका पूर्व परीक्षेत जे उमेदवार आयोगाने निश्चित केलेले निकष (कट-ऑफ) पार करून पात्र ठरतील, ते सर्व उमेदवार त्या वर्षाच्या संबंधित सेवेच्या मुख्य परीक्षेसाठी पात्र मानले जातील.

यामध्ये सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे, पूर्व परीक्षांची संख्या वाढणार असली तरीही मुख्य परीक्षा मात्र वर्षातून केवळ एकदाच घेतली जाईल. त्यामुळे पूर्व परीक्षेत मिळालेल्या बहुविध संधींचा वापर करून विद्यार्थी मुख्य परीक्षेतील आपले स्थान निश्चित करू शकतील.

जुनी पद्धत आणि नवीन पद्धत यांमधील प्रमुख फरक खालीलप्रमाणे आहेत:

• परीक्षेची वारंवारता: सध्याच्या पद्धतीनुसार ही परीक्षा वर्षातून केवळ १ वेळा घेतली जाते. मात्र, २०२७ पासून लागू होणाऱ्या नवीन पद्धतीत उमेदवारांना वर्षातून २ किंवा अधिक वेळापरीक्षा देण्याची संधी मिळणार आहे.
• परीक्षेचे माध्यम: जुन्या पद्धतीमध्ये परीक्षा ऑफलाइन म्हणजेच ओएमआर शीट (पेन आणि पेपर) वापरून घेतली जाते. नवीन पद्धतीनुसार, आता ही परीक्षा संगणकावर आधारित चाचणी (CBT Online) पद्धतीने घेतली जाईल.
• गुणांचे निकष: प्रचलित पद्धतीत उमेदवाराला परीक्षेत प्रत्यक्ष मिळालेले गुण अंतिम मानले जातात. नवीन बदलानुसार, परीक्षा अनेक सत्रांमध्ये होण्याची शक्यता असल्याने गुणांचे समानीकरण करण्यासाठी नॉर्मलायझेशन (Normalization) पद्धत लागू केली जाईल.
• मुख्य परीक्षा पात्रता: जुन्या पद्धतीनुसार उमेदवारांची मुख्य परीक्षेसाठीची पात्रता ही एकाच परीक्षेच्या गुणांवर आधारित असायची. नवीन पद्धतीत उमेदवाराला मोठा दिलासा मिळाला असून, वर्षातून होणाऱ्या परीक्षांपैकी कोणत्याही एका पूर्व परीक्षेत पात्र ठरल्यास मुख्य परीक्षेची संधी दिली जाईल.
• सन २०२७ पासून ‘राज्य सेवा, गट-ब आणि गट-क’ या महत्त्वाच्या पूर्व परीक्षा वर्षातून दोन किंवा त्यापेक्षा अधिक वेळा आयोजित केल्या जाणार आहेत.

सविस्तर कार्यपद्धती लवकरच जाहीर होणार

या नव्या ऐतिहासिक बदलामुळे महाराष्ट्रातील स्पर्धा परीक्षा क्षेत्राला एक नवी दिशा मिळणार आहे. या दोन्ही किंवा त्यापेक्षा अधिक वेळा होणाऱ्या पूर्व परीक्षांमधून उमेदवारांची मुख्य परीक्षेसाठी निवड नेमकी कोणत्या तांत्रिक निकषांवर केली जाईल, गुणांचे नॉर्मलायझेशन नेमके कसे मोजले जाईल, याच्या सविस्तर कार्यपद्धतीबाबत (SOP) महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग लवकरच एक स्वतंत्र आणि सविस्तर प्रसिद्धीपत्रक काढून उमेदवारांना माहिती देणार आहे.

एकंदरीत, एमपीएससीचा हा निर्णय स्पर्धा परीक्षार्थींसाठी अत्यंत दिलासादायक मानला जात असून, यामुळे विद्यार्थ्यांचे भवितव्य केवळ एका दिवसाच्या परीक्षेवर अवलंबून न राहता त्यांना स्वतःला सिद्ध करण्याच्या अधिक संधी मिळणार आहेत.