Thursday, Nov 23rd

Headlines:

कृषी / उद्योग

सक्षमीकरणाच्या दिशेने आत्मसन्मानाची पाऊलवाट! ‘अप’वर मागवा ‘राजवाडी’ भाजी; महिलांचा वाढता प्रतिसाद

E-mail Print PDF
पाण्याविना करपणारी शेती, शेतमालाला भाव नाही, निकृष्ट बियाणं, खतांची दरवाढ आणि निसर्गाची अवकृपा अशी निराशाजनक पार्श्‍वभूमी एकीकडे दिसत असताना संगमेश्‍वर तालुक्यातील राजवाडी भागातील महिला-पुरूष बचतगटांनी सामूहिकरित्या सेंद्रीय पद्धतीने शेती फुलवली आहे. हा उत्पादीत माल गेले तीन महिने ‘व्हॉटस्‌ऍप’च्या माध्यमातून थेट ग्राहकांपर्यंत विक्रीसाठी उपलब्ध करून दिला. आता ‘ऍप’च्या माध्यमातून ‘राजवाडी’ भाजीची विक्री सुरू होत आहे. मेहनत करा आणि उत्पन्न मिळवा या सूत्रानुसार राजवाडीच्या शेतकर्‍यांनी आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होण्यासाठी ‘सामूहिक सेंद्रीय शेती’चा मार्ग अनुसरला आणि आत्मसन्मान जपत खेड्याकडे चला हा संदेश पोहचवण्यासाठी हातभारच लावला आहे. खेडी स्वयंपूर्ण होण्यासाठी उचललेलं एक क्रांतिकारी पाऊलच म्हणता येईल.00_rb2
शेतीसाठी जमीन आणि पाणी आवश्यक. त्याची उपलब्धता होती पण पावसाळी भातशेतीपलिकडे विचार आणि कृती होत नव्हती. उन्हाळ्यातही हिरवीगार शेती फुलवू शकतो हा विचार पुढे आला. त्याला पत्रकार सतिश कामत यांनी सामूहिकत्वाची जोड दिली. यासाठी ‘पेम’ अर्थात पीपल्स एम्पॉवरिंग मूव्हमेंट या संस्थेची साथ मिळाली. याशिवाय पुण्याच्या बासुरी फाऊंडेशननेही आर्थिक मदतीचा हात दिला. या उपक्रमात सहभागी सदस्यांनीही आर्थिक योगदान दिले. या सर्वांच्या प्रयत्नातून राजवाडी गावातून वाहणार्‍या नदीवर बंधारा घालून पाणी शेतीपर्यंत पोहचविण्यासाठीचा मार्ग सुकर झाला. यामुळे १५ एकर शेतजमिनीत पाणी खेळू लागल्यावर शेत सोन्यावाणी पिकायला फार वाट पहावी लागली नाही. २०१४ मध्ये कडधान्ये आणि भाजीपाला पिकवला गेला.
हा उपक्रम अधिक जोमाने करता यावा यासाठी दापोली कृषी विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. तपस भट्टाचार्य यांच्या मार्गदर्शनाखाली डॉ. पराग हळदणकर यांनी शेतकर्‍यांना मार्गदर्शन सुरू केले. ज्यांच्याकडे जमीन आणि पाणी दोन्हीही नाही अशा शेतकर्‍यांनाही या उपक्रमात सामावून घेतले. ‘मेहनत करा, उत्पन्न मिळवा’ या सूत्रानुसार प्रथम पालेभाजी पिकवायला सुरूवात झाली. मुळा, माठ, पालक या तीन पालेभाज्यांनी सुरूवात झाल्यानंतर दुधीभोपळा, भेंडी, वांगी, वाली, मिरची, कोथिंबीर याचबरोबर सुरण, घेरकंद या कंदभाज्या घ्यायला सुरूवात केली. सेंद्रीय पद्धतीने पिकवलेल्या या भाज्या प्रथम जवळच्या कडवई बाजारपेठेत विक्रीसाठी उपलब्ध करून दिल्या. पण रत्नागिरीची बाजारपेठ मिळावी यासाठी पत्रकार सतिश कामत यांनी ‘व्हॉटस्‌ऍप’ या माध्यमाचा आधार घेतला. ८ जानेवारीपासून हा उपक्रम सुरू झाला. व्हॉटस्‌ऍपवर ग्रुप तयार करून त्यावर उपलब्ध भाजीची माहिती देणे आणि ग्राहकांनी मागणी नोंदवणे असं स्वरूप होतं. याला रत्नागिरीतील महिलावर्गाने उत्तम प्रतिसाद देत अवघ्या काही दिवसात एका ग्रुपची मर्यादा संपल्याने दुसरा ग्रुप करणं भाग पडलं. ३५० च्यावर आज या ग्रुपचे सदस्य आहेत. याची लोकप्रियता वाढत असल्याने आता गद्रे इन्फोटेकच्या पुढाकाराने राजवाडी भाजी असे ऍप तयार करण्यात आलं आहे. इथून पुढे भाजीची मागणी या ऍपच्या माध्यमातून नोंदवली जाणार आहे. प्रत्येक सदस्याला यासाठी पासवर्ड दिला जाणार आहे. यामुळे अन्य कोणी त्याच्या नावावर मागणी नोंदवू शकणार नाही. ऍन्ड्रॉईड मोबाईल हॅण्डसेट असलेल्या कोणालाही ऍप सहज डाऊनलोड करता येऊ शकेल. अन्य ग्राहकांसाठी ऑनलाईन पद्धतीने नोंदणीची सुविधा उपलब्ध आहे.
८ जानेवारीपासून सुरू झालेला हा उपक्रम आठवड्यातील सोमवार, बुधवार, शुक्रवार हे तीन दिवस पालेभाज्या धुऊन, चिरून तर फळभाज्या धुवून साफ करून प्लास्टीक पिशवीमध्ये पॅक करून ग्राहकांपर्यंत पोहचू लागला. शेतकर्‍यांचा माल थेट ग्राहकांपर्यंत पोहचण्यासाठी जयस्तंभ येथील शेट्ये पेपरस्टॉलचे मालक अभिजित शेट्ये यांनी मोलाचे सहकार्य केले. त्यांना गोखले नाका येथील निर्लेप ऑनलाईन, सावरकर नाट्यगृहाजवळील व्ही. जी. फ्रोझन फूडस्, साळवी स्टॉपचे आगाशेंचे अनंत वस्तू भांडार यांनीही वितरणासाठी सहकार्याचा हात दिला.
ग्राहकांची मागणी लक्षात घेवून फणसाची कुयरी चिरून शिजवून देण्यात येत आहे. याशिवाय कणीस, ढोबळी मिरची, काटेरी वांगी, गवार या भाज्याही उपलब्ध करुन दिल्या जात आहेत. यापुढे जाऊन दोडकी, पडवळ, तोंडल अशा वेलवर्गीय भाज्याही उपलब्ध होणार आहेत. राजवाडीच्या या गटात धामणी, नायशी येथील शेतकरी बचतगटांनीही सहभाग नोंदवत त्यांच्या भाज्याही विक्रीसाठी येत आहेत. गटांची संख्या वाढवत नेताना मागणीनुसार पुरवठा करता येऊ शकेल अशी समर्थता वाढवण्याच्यादृष्टीने प्रयत्न सुरू आहेत. येत्या उन्हाळ्यात अन् पावसाळी भाज्यांची आवक वाढेपर्यंत यावर्षी या हिरव्यागार सेंद्रीय भाज्यांची मेजवानी समस्त रत्नागिरीकर महिलांना मिळत राहणार आहे. पावसाळ्यातही खास पावसाळी पालेभाज्याही देण्याचा मानस आहे.
या उपक्रमात राजवाडीतील महिला बचत गटांबरोबरच पुरूष बचतगटही सहभागी आहेत हे लक्षात घ्यायला हवे.  नागराज महिला बचत गट, गणपती महिला बचत गट, कृषीरत्न बचत गट, कृषीउन्नती बचत गट, याशिवाय धामणी, नायशी येथील बचतगटही सहभागी झाले आहेत. या बचतगटातील मनोहर सुर्वे, सुरेश भडवलकर, संतोष भडवलकर, जयराम भडवलकर, सुहास लिंगायत, विलास राऊत, प्रकाश खांबे, तुकाराम भडवलकर, विजय भडवलकर, बापू भडवलकर यांच्यासह सरपंच नंदू मांजरेकर, शेंबवणे गटातील प्रिया म्हादे, मानसी म्हादे, ऋतुजा गावडे, धाम आणि सदस्य, धामणीचे प्रकाश रांजणे, अमोल लोध, नायशीचे सरपंच किशोर घाग आण अन्य सदस्य शेतकरी या सर्वांचे प्रयत्न कारणीभूत ठरले आहेत. यामध्ये प्रत्येकाचं आर्थिक योगदान असल्याने आपलं समजून करण्याची वृत्ती आणि काही समस्या उद्भवली तरी समुहाने सोडवण्यासाठी पुढाकार ही बाजू यशाचं मोजमाप करताना लक्षात घ्यावी लागते. भाजीच्या रोपांची लागवड करताना मेहनत घेतली की दररोज पाणी वगैरे व्यवस्थित मिळतं ना असं २/३ तासाचं काम राहतं. मागणी नोंदवण्याच्या दिवशी मागणीप्रमाणे भाज्यांची पाकिटं तयार करणं असे कामाचं स्वरूप राहतं. दिवसभर आपला संसार आणि इतर कामकाज सांभाळून हा व्यवसाय पुढे जात आहे. मेहनत करणार्‍याला महिना ३/४ हजार जे मिळतात ते त्यांचा आत्मसन्मान वाढवण्यास मदतगार ठरतात. यातूनच याचं आर्थिक सक्षमीकरण होत आहे. सामूहिक सेंद्रीय शेतीच्या माध्यमातून सक्षमीकरणाच्या दिशेने टाकलेलं हे पाऊल स्वतःबरोबर कुटुंब आणि पर्यायाने गावाचा, समाजाचा विकास करण्यास हातभार लावत आहे. प्रगतीचा हा रथ पुढे जातच राहणार आहे. तीन महिन्यात ७५ हजार रु. भाजी विक्रीचा टप्पा पार केला असला तरी भविष्यात हा आकडा ६ च्या घरात जाईल हे नक्कीच.

00_rb1आर्थिकदृष्ट्या परवडत नाही म्हणून अगर मेहनत घेण्यास मनुष्यबळ नाही म्हणून दुग्धव्यवसायाकडे पाठ फिरवली जात आहे. या पार्श्‍वभूमीवर राजवाडी भाजी गटातील काही महिला सदस्यांनी ६ गाई खरेदी केल्या. गटाच्या मालकीच्या या गाई आज ३०/४० लीटर दूध देतात. जवळच्याच भागात दूधाची विक्री केली जाते. सध्या याला ३०/- रु. लि. दर मिळत आहे. पण याच दुधाचं दही रत्नागिरीत विक्रीसाठी उपलब्ध झालं आहे. जयस्तंभ येथील शेट्ये न्यूजपेपर स्टॉलवरच सध्या हे उपलब्ध आहे. याचीही आगाऊ मागणी नोंदवून घेतली जाते. मागणीनुसार दही देण्यात येते. भविष्यात १०० लि. च्या पुढे दूधाची अपलब्धता झाली की रत्नागिरीतही हे दूध मिळू शकणार आहे. तूर्तास दहीच मिळणार आहे. या उपक्रमालाही प्रतिसाद चांगला मिळत आहे.

-संगीता करंबेळकर

शेतकर्‍यांचा माल थेट ग्राहकांपर्यंत.. प्रविराम ब्रँडला रत्नागिरीत प्रतिसाद

E-mail Print PDF
00_p1रत्नागिरी ः शेतकर्‍यांनी तयार केलेल्या शेतमालाची, भाजीपाल्याची थेट ग्राहकांपर्यंत विक्री करण्याचा रत्नागिरीतील प्रयोग चांगलाच यशस्वी होत आहे. ‘प्रविराम’ या ब्रँडनेमने रत्नागिरीत प्रथिमच वातानुकुलीत भाजीपाला विक्री केंद्र येथील सावरकर नाट्यगृहाजवळ सुरू झाले. सर्व प्रकारच्या भाज्या, फळं, कांदे-बटाटे, लसूण आदी सर्व प्रकार वाजवी दरात उपलब्ध आहेत. ताजा माल आणि वाजवी किंमत यामुळे ‘प्रविराम’ ब्रँड रत्नागिरीकरांच्या पसंतीस उतरत आहे.
महाराष्ट्र आणि कर्नाटक राज्यातील २ हजारहून अधिक शेतकरी या उपक्रमात सहभागी झाले आहेत. भाजीपाला पिकविणारा शेतकरी आणि खरेदी करणारा ग्राहक या दोघांना केंद्रस्थानी ठेवून हा प्रयोग सुरू झाला. कोल्हापूर, सांगली, सोलापूर आणि कर्नाटकमधील प्रयोगशील शेतकरी ‘प्रविराम’ परिवारात सहभागी झाले. त्यांच्याकडील भाजीपाला खरेदी करून थेट ग्राहकाना विक्री करण्याचा हा प्रयत्न खासगी तत्वार सुरू असला तरी अशा प्रकारे वातानुकुलीत विक्री केंद्र सुरू करण्याचा रत्नागिरीतील हा पहिलाच ‘प्रविराम’चा प्रयत्न आहे. शेतातील माल खरेदी करून त्याची विक्रीयोग्य निरगत लावणे, मालाची गुणवत्ता, ताजेपणा कायम राहिल यासाठी लागणारे तंत्रज्ञान या सर्वांचा अभ्यास करून हे विक्री केंद्र सुरू झाले. साधारणपणे प्रत्यक्ष विक्रीसाठी उपलब्ध होणारा माल या विक्री केंद्रापर्यंत येण्यासाठी १५/१८ तास जातात. या काळात मालाची गुणवत्ता टिकून राहिल, कमीत कमी नुकसान होईल या दृष्टीनेही अधिकाधिक प्रयत्न सुरू आहेत.
00_p2भाजीपाल्याची गुणवत्ता चांगली रहावी यासाठी रोपवाटिका तयार करताना आधुनिक तंत्रज्ञानाचा पुरेपूर वापर करण्यात येत आहे. १० एकर सुसज्ज ग्रीनहाऊस आणि शेडनेट हाऊसेस तयार करण्यात आली आहेत. रोगमुक्त दर्जेदार रोपांचा वर्षभर पुरवण करणे यामुळे शक्य झाले आहे. भरघोस उत्पादनासाठी सर्व प्रकारची तांत्रिक माहिती शेतकर्‍यांसाठी उपलब्ध करून देण्यात येत आहे. ‘प्रविराम’  हायटेक रोपवाटिका या ब्रँडनेमने रोपवाटिका उपलब्ध आहेत. जवळपास १५० कामगारांची टीम या रोपवाटिकेसाठी मेहनत घेत आहे. हे कामगार तांत्रिकदृष्ट्या प्रगत आणि अनुभवी, शिक्षित असे आहेत. रोपवाटिकेसाठीही आगाऊ नोंदणी करावी लागत आहे हे विशेष. रोपवाटिकेबरोबरच शेतीसाठी लागणारे साहित्य शेतीविषयक, औजारे, ठिबक सिंचन साहित्य, माल्टींग, शेडनेटस्, स्प्रेपंपस् इत्यादी शेतीविषयक साहित्यही ‘प्रविराम’ ने उपलब्ध करून दिलं आहे. नामांकित कंपन्यांचे बी बियाणं, कीटकनाशकं, बुरशीनाशकं, तणनाशकं, वाजवी दरात उपलब्ध आहेत.00_p3
‘प्रविराम’ ब्रँड यशस्वी करून उत्पादित भाजीपाल्यांची एकत्रित विक्रीसाठीचे हे प्रयत्न निश्‍चितच दखल घेणारे आहेत. शेतकरी ते ग्राहक थेट प्रवास ‘प्रविराम’ने सुरू करून दोघांनाही समाधान मिळवून देत आहे.
‘प्रविराम’ विक्रीकेंद्रात उपलब्ध भाजीपाल्याच्या किंमतीवर नजर टाकली तरी वाजवी दरात कृषीमाल उपलब्ध होत असल्याचे लक्षात येते. टोमॅटो ७ रु, कोथिंबिर जुडी ५ रु. १० रु, वांगी २० रु. कि., मटार ३० रु. किलो, कांदे बटाटे २० रु. किलो, शेवगा शेंगजुडी १० रु., सिमला मिरची ४० रु. कि.,  काळी द्राक्ष ७५ रु. कि., हिरवी द्राक्ष ६५ रु. कि. याप्रमाणे दर आहेत.
-निशिगंधा हर्डीकर

संभाव्य मासेमारी क्षेत्र आणि सागरी हवामानाचा अंदाज, कोकणातील मच्छीमारांना लाभ

E-mail Print PDF
     भारतीय राष्ट्रीय महासागर सुचना सेवा केंद्र (इन्कॉइस) भूविज्ञान मंत्रालय, भारत सरकार, हैद्राबाद आणि किनारपट्टी व सागरी जैविक विविधता केंद्र (सीसीएमबी) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, भाट्ये, रत्नागिरी तसेच राष्ट्रीय विज्ञान समुद्र संस्थान (एन.आय.ओ.) गोवा यांच्या संयुक्त विद्यमाने रत्नागिरी येथे संभाव्य मासेमारी क्षेत्र व सागरी हवामानाचा अंदाजची माहिती प्रणाली बसविण्यात आली आहे. या माहितीच्या आधारे मच्छिमारांनी समुद्रात जाऊन मासेमारी करावयाची आहे.
संभाव्य मासेमारी क्षेत्र म्हणजे काय?
      समुद्रामध्ये ज्या-ज्या ठिकाणी पाण्यातील क्षार, प्राणवायु उपलब्धता, आम्लता, तापमान इत्यादी नैसर्गिक उपयुक्त वातावरणाने हरितलवके (CHLOROPHYLL) मुबलक प्रमाणात निर्माण होतात व ते खाण्यासाठी विविध प्रकारची मासळी आकर्षित होऊन त्या क्षेत्रात एकत्र येतात, अशा ठिकाणी boya1मासेमारी केल्यास जास्त मासळी मिळू शकते. या क्षेत्रास ‘संभाव्य मासेमारी क्षेत्र- पोटेन्शियल फिशींग झोन’ (Potential Fishing Zone- PFZ) असे म्हणतात.
महाराष्ट्राच्या सागरी किनार्‍यावरील मासेमारी केंद्राच्या समोर कोणत्या दिशेला, कोणत्या कोनात (डिग्री-अंश), किती अंतरावर (कि.मीटर), किती सागरी खोलीत (मीटर) मासळी एकत्र येण्याची शक्यता आहे, त्याची माहिती त्या-त्या ठिकाणी ‘इलेक्ट्रॉनक डिजीटल डिस्प्ले बोर्ड’ (ELECTRONIC DIGITAL DISPLAY BOARD - E.D.D.B) बसविण्यात आलेला आहे. त्यावर आठवड्यातील तीन दिवशी (सोमवार, बुधवार व शुक्रवार रोजी) दर्शविण्यात येते. संभाव्य मासेमारी क्षेत्राची माहिती इंटरनेट व फॅक्सद्वारे प्राप्त होते.
संभाव्य मासेमारी क्षेत्राची माहिती कशी प्राप्त होते?
    भारतीय अवकाश संशोधन संस्था (I.S.R.O.), स्पेस ऍप्लीकेशन सेंटर (SAC) यांच्या संयुक्त विद्यमाने, २६ मे १९९९ रोजी श्रीहरिकोटा येथून ‘इंडियन रिमोट सेन्सींग- पी-४ (Indian Remot Sensing (IRS) P-4- OCEAN STAT)  हा उपग्रह अवकाशात सोडण्यात आलेला आहे. आयआरएस boya_3पी-४ हा उपग्रह अवकाशात सोडण्यात आलेला आहे. आयआरएस पी-४ हा उपग्रह अवकाशात सोडणे व त्याद्वारे मत्स्यव्यवसाय तसेच सागरी वातावरणाची माहिती उपलब्ध करुन घेण्याचा कार्यक्रम ‘भारतीय राष्ट्रीय महासागर सूचना सेवा केंद्र’ (INDIAN NATIONAL CENTER FOR OCEAN INFORMATION SERVICES- I.N.C.O.I.S.), भू-विज्ञान मंत्रालय, भारत सरकार, हैद्राबाद यांनी कार्यान्वित केला. या संस्थेचे तत्कालीन संचालक मा.डॉ. के. राधाकृष्ण यांनी रत्नागिरी येथील मिरकरवाडा बंदरात पहिला डिजिटल डिस्प्ले बोर्ड २००२ साली बसवला. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठांतर्गत किनारपट्टी व सागरी जैविक विविधता केंद्र, भाट्ये, रत्नागिरी यांच्या विशेष प्रयत्नाने भारतातील पहिला डिजीटल डिस्प्ले बोर्ड बसविण्याचा मान रत्नागिरीस प्राप्त झालेला आहे.
     National Remote Sensing Agency (NRSA) हैद्राबाद व इतर संस्थांच्या सहकार्याने, विशिष्ट अद्ययावत व प्रगत उपकरणांचा उपयोग करुन सागरी पाण्याचे तापमान, रंग व शैवाळ यावर आधारित मत्स्यसाठा अंदाज दर्शविणारे नकाशे तयार करतात.
निरभ्र आकाश व चांगला सुर्यप्रकाश असेल, त्या-त्या वेळेस या उपग्रहाद्वारे छायाचित्रे व माहिती संकलित करण्यात येते व ती माहिती ISRO व SAC (Space Application Center) द्वारे INCOIS हैद्राबाद येथे पुरवली जाते व मच्छिमारांना उपयोगी होईल अशा प्रकारे या माहितीचे विश्‍लेषण केले जाते.
boya2संभाव्य मासेमारी क्षेत्राची माहिती कशी वाचावी?
संभाव्य मत्स्यसाठ्याची माहिती दोन पानात प्राप्त होते. पहिल्या पानास ‘टेक्स्ट मॅप’ म्हणतात. या पानावर सुरुवातीला महाराष्ट्र, त्या खाली मच्छिमारी केंद्र अथवा बंदर नमुद केलेले असते. दुसर्‍या पानास ‘क्लोरोफिल मॅप’ म्हणतात. या नकाशावरील माहिती उपग्रहाद्वारे प्राप्त वार्‍याच्या दिशेवरुन घेतलेली असते. त्याखाली अक्षांश, रेखांश, कोन, समुद्राची खोली या परिणामात विविध बंदरासमोर उपलब्ध होऊ शकणार्‍या अंदाजित मत्स्यसाठा क्षेत्राची माहिती असते. संभाव्य मत्स्यसाठा वार्‍याच्या दिशेप्रमाणे कोठून कोठे सरकेल याचीही माहिती नकाशात दर्शविण्यात येते.
उपयोग-
    आपल्या मासेमारी नौकेवरील  GPS (Global postioning system) वर ही माहिती सेट करुन त्या मासेमारी क्षेत्रात जाता येते. मत्स्यसाठा मिळण्याचे अंदाजित क्षेत्र माहिती झाल्याने मासेमारीस जाण्याचा वेळ कमी लागतो. पर्यायाने डिझेल व मनुष्यबळ यात बचत होते. मात्र काळजी ही घ्यायची आहे की, इन्कॉईसमार्फत कळविलेले मत्स्यसाठ्याचे अंदाज ३ दिवसांपर्यंतच उपयुक्त असतात. त्यानंतर सागरी लाटा, वार्‍याचा वेग, वार्‍याची दिशा व पर्यावरणीय बदल इत्यादींमुळे मत्स्यसाठा स्थलांतरीत होण्याची शक्यता असते.
इलेक्ट्रॉनिक डिजीटल डिस्प्ले बोर्डाची रचना-
     इलेक्ट्रॉनिक डिजीटल डिस्प्ले बोर्ड (EDDB) ४६ सें.मी. लांब, ५० सें.मी. उंच व १० सें.मी. रुंद आकाराचा आहे. त्याच्या आत सेंट्रल सर्व्हर हे संदेश दळण-वळणाचे उपकरण असते. या सेंट्रल सर्व्हरकडे इन्कॉईस, हैदराबाद संस्थेकडून माहिती मिळते. ही माहिती उपग्रहाद्वारे अथवा GPRS च्या माध्यमातून मिळते. या EDDB साठी २३० व्होल्टचा विद्युत पुरवठा आवश्यकतेप्रमाणे ५ व १२ व्होल्टमध्ये रुपांतरीत केला जातो. सेंट्रल सर्व्हरकडून प्राप्त माहिती या विद्युत पुरवठ्याचा उपयोग करुन LCD व LED, टी.व्ही.वर प्रदर्शित होते. या फलकावर माहिती प्रदर्शित होण्यासाठी हा बोर्ड मोबाईल फोन नेटवर्क आणि मोडेमद्वारे इंटरनेटशी जोडलेला आहे. मोडेमचा उपयोग सर्व प्रकारची माहिती मिळवण्यास करण्यात येतो. अशी माहिती मिळण्यासाठी सेंट्रल सर्व्हर मोडेमला मदत करते व फलकावर अद्ययावत माहिती दर्शवते. उपयोगात येणार्‍या इंटरनेटचा वेग ५६ 56 KBPS असतो. विद्युत पुरवठा सातत्याने होण्यासाठी २ बॅटरीज व अमेरिकन पॉवर कन्झर्व्हरची जोडणीही केलेली असते.
    भारतीय सागरी किनारा ८,११८ कि.मी. लाभलेला आहे. त्यापैकी महाराष्ट्राला ७२० कि.मी. वेढलेला आहे आणि रत्नागिरी जिल्ह्याला सागरी किनारा १६७ कि.मी. आहे. भारताच्या लोकसंख्येच्या जवळपास ३१ टक्के सागरी किनारपट्टीवर जनतेचे वास्तव्य आहे. या देशास वेढलेल्या महासागराच्या स्थितीची माहिती देशातील सामाजिक व आर्थिक विकासासाठी तसेच प्रगतीसाठी उपयोगी होते.
     रत्नागिरी येथील लाईट हाऊसच्या समोर अक्षांश- १६.५८ ६७५ अंश उत्तर आणि रेखांश ७३.१५ ४४४ अंश पूर्व या सागरी स्थित १० जानेवारी २०१२ रोजी समुद्रात वेव्ह रायडर बोया तरंगते उपकरण जलस्थापित केले आहे. हे उपकरण १८ मीटर खोलीत बसवले आहे. त्याला खालच्या बाजुला ४०० कि.ग्रॅ.चे वजन लोखंडी प्लेट आहे व तसेच त्याला लोखंडी साखळीने बांधुन आहे म्हणून ते स्थलांतर होऊ शकत नाही. त्यावर एक अँटीना आहे. त्यावर रात्रीला सिग्नल देण्यासाठी बॅटरीजच्या सहाय्याने लाईट ब्लींकींग होत असतो आणि एक जी.पी.एस.सुध्दा बसवले आहे, जेेणेकरुन बोया अचानक स्थलांतर झालाच तर आपल्याला तो बोया कुठे आहे त्याची स्थिती समजते. ही माहिती एच.एफ. उपग्रह (Higher frequency) द्वारे तयार करुन ते इन्कॉईस, हैद्राबाद व एन.आय.ओ., गोवा येथे मिळवते व नंतर तीच माहिती सी.सी.एम.बी. भाट्ये, रत्नागिरी येथे उपलब्ध होते.
    समुद्रकिनारी राहणार्‍या जनतेस मुख्यत: मासेमारी करण्यासाठी जाणार्‍या मच्छीमारांना याचा उपयोग सागरी हवामान अंदाजाची माहिती जास्त प्रमाणात करुन घेता येते. सागरी हवामानाची माहिती म्हणचे लाटांची उंची, दिशा, वार्‍याचा वेग, त्याची दिशा व तापमान यांची माहिती उपलब्ध होत असते. हे सर्व माहिती मिळवण्याचे साधन म्हणजे वेव्ह रायडर बोया जे की, रत्नागिरीच्या सागरी क्षेत्राच्या पृष्ठभागावर जलस्थापित करण्यात आला आहे. सागरी हवामानाची स्थिती एक दिवस आधी मोबाईलवरही उपलब्ध होत असते. त्यासाठी आपला मोबाईल क्रमांक नोंद करणे आवश्यक आहे. ही माहिती समुद्र किनारपट्टीपासून २० कि.मी.पर्यंत लाटांची उंची फुटमध्ये, त्याची दिशा, हवेचा वेग व ताशी कि.मी. मध्ये व त्याची दिशा दर्शविते. तसेच सागर किनार्‍यापासून २० ते ५० कि.मी.पर्यंत लाटांची उंची फुटमध्ये व त्याची दिशा, हवेचा वेग ताशी कि.मी.मध्ये व त्याची दिशा याची माहिती दर्शवत असते.
    लाटांची उंची ६ फुटाच्या वर व वार्‍याचा वेग ताशी २५ कि.मी.च्या वर असल्यास मासेमारीस जाण्यास धोका निर्माण होऊ शकते. सध्याची रत्नागिरी जिल्ह्याची सागरी स्थिती अशी आहे. सागर किनार्‍यापासून २० कि.मी.पर्यंत लाटांची उंची १० फुट व दिशा दक्षिण- पश्‍चिम, हवेचा वेग ३२ ताशी कि.मी. व दिशा दक्षिण- पश्‍चिम आहे. सागर किनार्‍यापासून २०-५० कि.मी. लाटांची उंची १२ फुट व दिशा दक्षिण- पश्‍चिम, हवेचा वेग ३६ ताशी कि.मी. दिशा दक्षिण- पश्‍चिम आहे. तरी मच्छीमारांनी व किनारपट्टीवर राहणार्‍या जनतेने सावध रहावे.
संभाव्य माहितीच्या उपयोगासाठी मच्छीमारांनीही वेव्ह रायडर बोयापासून ५० मीटर दुरवर मासेमारी करावी, जेणेकरुन बोयाला काही धोका पोहचणार नाही याची काळजी घ्यावी, ही नम्र विनंती.
डॉ. बी. जी. भवरे
वरिष्ठ संशोधक, किनारपट्टी व सागरी जैविक विविधता केंद्र,
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, भाट्ये-रत्नागिरी.
मोबा. ९४२१३१२२६२५