Tuesday, Nov 21st

Headlines:

चला, पालघर जिल्ह्यात भटकंती करुया !

E-mail Print PDF
चला, पालघर जिल्ह्यात भटकंती करुया !
उत्कृष्ट वाहतूक व्यवस्था, राहण्याच्या सोयी, उत्तम पर्यटन स्थळे आणि प्रदूषण विरहीत समुद्र किनारा, असल्यामुळे दरवर्षी कोंकणात पर्यटक पर्यटनासाठी येतात.कोकणातील ठाणे, रायगड, रत्नागिरी, पालघर आणि सिंधुदूर्ग जिल्ह्यात असंख्य पर्यटनस्थळे शासनातर्फे विकसित करुन पर्यटकांना सोयी सवलतींसह पाहण्यास उपलब्ध आहेत.  कोंकणातील प्रत्येक जिल्हयातील पर्यटनस्थळाची माहिती आपण घेणार आहेत. ठाणे जिल्ह्याचे विभाजन करून १ ऑगस्ट २०१४ पासून नव्याने पालघर हा राज्यातील ३६ वा जिल्हा अस्तित्वात आला. कोकणच्या उत्तर भागास असलेला पालघर जिल्हा पुर्वेकडे असणा-या सहयाद्री पर्वत रांगा व पश्चिमेकडील अरबी समुद्राच्या किनारपट्टी दरम्यान पसरला आहे.कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळाची सफर  या लेखाच्या माध्यमातून---
जव्हार राजवाडा
यापैकी मुख्य म्हणजे जयविलास पॅलेस हा राजवाडा. हा राजवाडा खाजगी मालमत्ता असला तरी भव्यतेवरून त्याचे ऐतिहासिक महत्त्वलक्षात येते. राजवाडयात मुकणे घराण्यातील राजांची सुंदर तैलचित्रे आहेत. याशिवायजुने दुर्मिळ फर्निचर आणि अन्य वस्तूही येथे जतन करून ठेवण्यात आल्याआहेत. हा राजवाडा पालघर पासुन ४२ किमी अंतरावर स्थित आहे.तसेच ’पालघर जिल्हा महाबळेश्वर’ म्हणून ओळखले जाते. तसेच ह्याला घनदाट जंगले व श्रीमंत आनंददायी हवामान असलेल्या भेट आहे.पावसाळ्यात जव्हार हा भेट देण्याचा सर्वोत्तम काळ असतो तेव्हा धुक्यांनी आसपासची गावे आणि टेकड्या झाकून जातात. जव्हार हे वारली पेंटीगसाठीपण प्रसिध्द आहे.अतिशय शांत वातावरणातअरण्यांनी वेढलेले वैशिष्टपूर्ण हवामानाचे ठिकाण होय. आदिवासींचे दैवतअसलेले जयविलास आणि भूपतगडचे भग्नावशेष पाहण्यासारखे आहेत. दादर, कोपराधबधबा प्रेक्षणीय आहेत. त्याचप्रमाणे हनुमान पॉईंट, सनसेट पॉईंटपाहण्यासारखे आहेत.
अर्नाळा किल्ला
अर्नाळा सागरी किल्ले मधील उत्तम किल्ला आहे. तो वसई तालुक्यातील, अर्नाळा गावात स्थित आहे. अर्नाळा किल्ला ’जलदुर्ग ’ किंवा ’जंजिरे अर्नाळा’ असे देखील ओळखले जाते. अर्नाळा अशा मुघल, मराठे, पोर्तुगीज, आणि शेवटी पेशवे म्हणून अनेक साम्राज्याचा ताब्यात आलेली . सुलतान महमूद बेगदा मूलतः इ.स. १५१६ मध्ये हा किल्ला बांधण्यात आला . तेथे अन्न नाही पण पाणी गडावर चांगले उपलब्ध आहे. हा किल्ला आकारात आयताकृती आहे आणि जवळजवळ पाणी वेढला आहे. त्र्यंबकेश्वर, भवानी माता, कालिका माता आणि महादेव अशा अनेक मंदिरे आहेत. तीन प्रवेशद्वार आहे त्यापेकी एक प्रवेशद्वार दोन्ही बाजूंच्या मोठी बुरुज आहे जे किल्ल्‌याच्या उत्तर बाजूला आहे.
वसई किल्ला
वसईला, बस्सेइन असेही म्हणतात, पालघर शहर सुमारे ४५ किमी अंतरावर आहे. तो वसई तालुक्यात स्थित आहे. जुन्या शहरातला किल्ला हा पोर्तुगीज चा मुख्यालय उत्तरेला असुन पुढील मध्ये गोवा नंतर महत्त्व आहे. वसई किल्ला चा सागरी किनारपट्टी हा तीन बाजूंनी समुद्राने वेढलेले होते आणि दगड कोसळ जवळ एक खंदक होता ती समुद्राच्या-पाणीने भरले होते. त्याच्या ४.५ किमी लांब मजबूत दगडी कोट ११ बुरुज होते.
किल्याला दोन दरवाजे होते पाठीमागच्या म्हणजे पश्चिम जमीनीचा दरवाजा . किल्ल्‌यात एक लहान किल्ला देखील असून सुसज्ज सह पाणी टाक्या , कोठारे भरलेली, कोठार,इ. किल्ल्‌यात धान्य आणि भाज्या वाढत क्षेत्र देखील होते. सर्व जुन्या संरचना भिंत आत नाश आहेत.
वसई मुख्य नाविक तळ होता आणि पोर्तुगीज चा जहाज-बांधणी केंद्र. इ.स. १८०२ जाहिरातीत येथे पेशवे बाजीराव यांनी कुप्रसिद्ध ’बेसिन तह’ साईन केले ज्याने मराठा संघ विसर्जित केले आहे. शेवटी, किल्ला आणि वसई शहर १८१७ जाहिरातीत ब्रिटिश ताब्यात होते.शेवटी, किल्ला आणि वसई शहर १८१७ जाहिरातीत ब्रिटिश ताब्यात होते.
गम्भिरगड
गंभीरगडचा वातावरण त्याचे नाव त्यानुसार जोरदार ’गंभीर’.तो पालघर जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यात गुजरात सीमेवर वसलेले आहे. किल्लया जवळ पोहोचण्या आदी, आपण पहिले पठार जवळ पोहचतो जे किल्ल्‌याचा माची आहे .वन्य वनस्पती ची , अनीयनत्रित वाढ भरपूर आहे. येथे स्थित एक देवी मंदिर आहे. महालक्ष्मी कळस आणि किल्ले बहुदा अशेरी आणि अडसूळ हा किल्ला दृश्यमान आहेत.
तारापूर किल्ला
तारापूर किल्ले च्या आत विहिरी आणि बाघ आहे , जे शंभर वर्षान साठी विकाजी मेहर्जीना बाजीराव पेशव्याने भेट दिली होती , आणि आजही त्याच्या वारसांनकडे आहे, आणि सध्या चोरघे कुटुंबच्या ताब्यात आहे. तो पालघर तालुक्याच्या बोईसर गावात स्थित आहे. आणि याशिवाय सैन्याची खोल्या , एक चर्च ,एक डोमिनिकन मठ, आणि एक रुग्णालय आहे.१७३९ मध्ये चिमाजी अप्पांनच्या नेतृत्वाखाली किल्यावर मराठ्यांनी हल्ला केला. ४ सुरुंग लावत, दोन बुरुज आणि महान पडदा बनविण्यात यशस्वी झाले. किल्लाच्या आत काही कनिष्ठ इमारती होते , जे त्यांना पुरण्यात आले.आत दोन गोदामे आणि एक गार्ड खोली,याशिवाय काही कनिष्ठ इमारती आणि अनेक विहिरी उत्कृष्ट पाण्याने भरलेली होती .
कालदुर्ग किल्ला
कालदुर्ग किल्ला डोंगराळ प्रकार किल्ला आहे आणि पालघर जिल्ह्यातील, पालघर तालुक्यात स्थित आहे. ह्या किल्याची उंची सुमारे १५५० फूट आहे. पालघर मध्ये अनेक डोंगराळ किल्ले आहेत आणि कालदुर्ग त्यापैकी एक आहे. गडावर आयताकृती आहे. त्यामुळे किल्ला या आयताकृती आकार सहज एक अंतर पासून ते शोधू शकतो. असे एकही चिन्ह नाहीय जे सुचविते कि ते एक किल्ला आहे. गडावर वन झाडं मोठ्या प्रमाणावरील आहेत त्यामुळे जाती-जमाती निरोगी लोकसंख्या किल्यावर आहे.पण राहणीमान गरीब आहे. किल्ला हा आयताकृती खडक झाल्यामुळे वाटून जाते खडक वरील किल्ला आणि खडक खालील किल्ला. दोन तीन पायऱ्‌या आहेत जे दोन भाग वेगळे करतात.
केळवा किल्ला
केळवा फोर्ट, १६ व्या शतकात पोर्तुगीजांनी एक ऐतिहासिकदृष्ट्‌या महत्वाचे किल्ला बांधला , सुंदर आणि प्रसन्न केळवा तळ दक्षिणेकडील ओवरनंतर स्थित आहे. किल्ला पालघर तालुक्यात आहे. हा किल्ला त्यांच्या मराठा राजवटीत छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या उपयोग करून घेतला. किल्ला सभोवताली अधिकाधिक विस्तीर्ण नैसर्गिक दृश्ये असून सुरुच्या झाडांनी किल्ला व्यापलेला आहे .किल्ला सर्व बाजूंनी पाण्याने वेढलेला आहे, जो भरती आणि ओहोटी च्या वेळी आनंददायक आकर्षक अनुभव प्रदान करतो.
ओहोटीच्या काळात हा उत्तम प्रकारे प्रवेशजोगी आणि दृश्यमान आहे आणि स्थानिक देशातील बोट सुविधा किल्यावर येण्यासाठी उपलब्ध आहे.
कामानदुर्ग
कामानदुर्ग पालघर जिल्ह्यातील वसई तालुक्यात आहे. बेलकडी राहणा-या लोकांना आदिवासी समुदाय वारली हे अतिशय मददगार आहेत. तसेच तिथे ५ पिण्याच्या पाण्याची टाकी पठारावर आढळतात आणि एक दगडावर कोरलेली मुर्ती आहे .संपूर्ण प्रदेश घनदाट जंगल सह झाकून हिरवेगार दिसते. वसईचा सुंदर दृश्य आपण येथुन पाहू शकतो . तेथे २ शिखरे आहेत आणि तेथे जाण्यासाठी पहिले शिखरावरून खाली येवुन परत दुसर्‍या शिखरावर चढावे लागते.
शिरगाव किल्ला
शिरगाव किल्ला पालघर तालुक्यातील समुद्रकाठच्या बाजूला स्थित आहे.या किल्ल्‌याचा उपयोग छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी अरबी समुद्रातुन येणार्‍या शत्रुवरती लक्ष ठेवण्यासाठी केला होता. या प्राचीन किल्ल्‌याचे आता अवशेष शिल्लक आहेत. मराठ्यांच्या आधी पोर्तुगीजांचे या किल्ल्‌यावरती वर्चस्व होते.१८१८ मध्ये ब्रिटिशांनी मराठ्यांकडून हा किल्ला मिळविला . हा किल्ला २०० फूट उंच आणि १५० फूट हून अधिक लांबीचा आहे. पोर्तुगीजांनी हा किल्ला नूतनीकरण करून आणि त्याच्या क्षेत्रात वाढ करत असतांना मूळ वीट आणि लाल दगड बांधकाम अखंड ठेवले आहे . या किल्ल्‌याच्या उत्तर पश्चिम भागात पाच पाय तोफ युद्ध इतिहास चिन्हांकित आहे .स्वच्छता आणि देखण्या भोवतालचा परिसरामुळे नियमित पर्यटक व्यतिरिक्त इतिहासकारांना हा किल्ला नेहमीच आकर्षित करत आला आहे.सर्वात रोमांचक म्हणजे पाम वृक्षाचे झाड आहे ज्याला सहा ते सात शाखा आहेत . एक दुर्मिळता अशी आहे कि शिरगाव किल्ला तटबंदीचा आहे आणि भिंती चांगल्या स्थितीत आहेत.
अर्नाळा समुद्र
अर्नाळा सागरी किल्ले मधील उत्तम किल्ला आहे. तो वसई तालुक्यातील,अर्नाळा गावात स्थित आहे. अर्नाळा किल्ला ’जलदुर्ग ’ किंवा ’जंजिरे अर्नाळा’ असे देखील ओळखले जाते. अर्नाळा अशा मुघल, मराठे, पोर्तुगीज, आणि शेवटी पेशवे म्हणून अनेक साम्राज्याचा ताब्यात आलेली . सुलतान महमूद बेगदा मूलतः इ.स. १५१६ मध्ये हा किल्ला बांधण्यात आला . तेथे अन्न नाही पण पाणी गडावर चांगले उपलब्ध आहे. हा किल्ला आकारात आयताकृती आहे आणि जवळजवळ पाणी वेढला आहे. त्र्यंबकेश्वर, भवानी माता, कालिका माता आणि महादेव अशा अनेक मंदिरे आहेत. तीन प्रवेशद्वार आहे त्यापेकी एक प्रवेशद्वार दोन्ही बाजूंच्या मोठी बुरुज आहे जे किल्ल्‌याच्या उत्तर बाजूला आहे.
डहाणू बोर्डी समुद्रकिनारा
डहाणू बोर्डी बीच पालघर जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यात स्थित आहे. ते १७ कि.मी. अंतरावर पसरलेला आहे. तसेच ते त्याच्या व्यापक आणि नीटनेटका किनाऱ्‌यासाठी व अफाट चीकू फळे व गुलाब साठीही प्रसिद्ध आहे . जरी येथे उन्हाळ्यात जोरदार उब असते, पण सभ्य वा-याची झुळूक संपूर्ण समुद्रकाठाला गार करते. झरोष्ट्रियन च्या मक्का झरोष्ट्रियन पवित्र आग घरे जे भव्य मंदिर आहे पर्यटकला अतिशय लोकप्रिय आहे .असे मानले जाते कि ही आग जवळजवळ एक हजार वर्षे पासून तसीच ठेवली गेली आहे. येथे ईराणी आणि पारसी संस्कृती जपून ठेवली आहे या ठिकाणी अधिक विदेशी पर्यटक आकर्षित होतात .
जीवदानी मंदिर
विरार येथे जीवदानी टेकडीवर मॉं जीवदानी मंदिर स्थित आहे . पर्वतावर स्थित विरार सर्वात लक्षणीय ठरले आहे. देवी जीवदानी तिच्या फक्त मंदिर साठी देशभरात प्रसिद्ध आहे. जमिनीवर सपाटीपासून सुमारे १३७५ पायऱ्‌या स्थित आहे, हा उंच डोंगर शहराच्या पूर्व भागेत आहे.विरार येथे १५० वर्षीय जीवदानी मंदिर, रविवारी व उत्सवात लाखो भाविकांना आकर्षित करता . पायथ्याशी वसलेले पापाद्खंदी धरण, हा स्थान ताजे पाणी साठी मुख्य स्त्रोत होता.
महालक्ष्मी मंदिर डहाणू
महालक्ष्मी, ही ‘कुलदैवता  (हिंदू घरातील संरक्षक आहे) आहे आदिवासींची, त्यामुळे आनंद काळात, आदिवासी ह्यां खेळात ींररीरि‘ नृत्याची व्यवस्था करतात . प्रत्येक वर्षी एक उत्सव आयोजित केला जातो त्याला, महालक्ष्मी यात्रा म्हणतात. ही यात्रा १५ दिवस हनुमान जयंती पासून सुरू होते.
सेंट पीटर्स चर्च अर्नाळा
हे चर्च २० व्या शतकात उभी करण्यात आले होते आणि मुंबई आर्चदिओसिस अंतर्गत प्रथम होते.फर. इस्माईल दा कोस्टा, अर्नाळा बीच जवळ १९१९ मध्ये एक झोपडी बांधली . नंतर सर्व धर्मांतील स्थानिक लोकांच्या मदतीने सेंट पीटर चर्च बांधल गेल .मुख्य बिशप जॉअक़ुइम लिमा (तत्कालीन मुंबई राज्याचे मुख्य बिशप) यांनी २७ डिसेंबर १९३१ रोजी चर्च ला आशीर्वाद दिला. शेजारच्या इतर ऐतिहासिक चर्च, सेंट जेम्स चर्च (Aसरीहळ) व पवित्र आत्म्याने चर्च (छरपवरज्ञहरश्र) आहेत.
सेंट जेम्स चर्च
सेंट जेम्स चर्च विरार आणि अर्नाळा कनेक्ट रस्त्यावर आगाशी येथे सेंट जेम्स चर्च, पहिल्या १५५८ मध्ये बांधले होते. पोर्तुगीज ते कुठेही गेले तरी समुद्र जवळ घरे बांधली, युरोपियन कुळाप्रमाणे ओळखले जाणारे ते समुद्र भाडेकरी होते . आगाशी ह्या गावात लहान पोर्ट सारखी एक जागा आहे . समुद्राजवळ असल्याने आणि जंगलातून लाकूड उपलब्ध असल्याने पोर्तुगीज कायमस्वरुपी रहिवाशी झाले . सेंट जेम्स चर्च ह्या काळामध्ये दगड आणि विटा वापरून तयार केले होते,म्हणून १५९४ मुस्लिम हल्ले दरम्यान ते तसेच स्थगित झाले. पण १७३९ च्या मराठी छापेत मुख्यतः नष्ट झाले . तरीही मराठ्यांनी मात्र प्रदेशात धार्मिक समारंभ वर आणणे याजक परवानगी करण्यात आली आणि १७६० ह्या वर्षा मध्ये सुरवातीपासून पुन्हा बांधण्यात आले . १९०० या शतकात या चर्च चे पुनर्निर्माण झाले.
गौशिया मशीद कोळीवाडा वसई
जमीनीचा एक लहान तुकडा उपलब्ध करून देण्यात आले त्यावर ३० फूट * २० फूट तात्पुरती शेड उभारण्यात आले , ५ वेळा दररोज नमाज पठण आणि इस्लामचा धडे उपदेशले जातात .नंतर, आसपासच्या प्रदेशातील जमीन खरेदी केली आणि वर्ष १९८२ मध्ये, एक पायाभरणी झाली एक भव्य अत्यंत महत्वाचा इमारतीसाठी गौशिया मशिदीच्या वंशज पवित्र हात बगदाद शरीफ ग्रेट मुस्लिम सेंट, हजरत अब्दुल कादीर जिलानी (र ए ) (गौरे पार्क)केला आहे. दोन मजली मशीद आता कोळीवाडा वसईच्या हृदयात आहे. कोळीवाडा मशीद सुमारे २५ गौरवी वर्ष पूर्ण केली आहेत. मशीद अधिकारी सुन्नी मुस्लिमांची उद्धारासाठी अनेक धार्मिक सेवा करतात .एक अरबी शाळा देखील ग्रौशिया मशीद मध्ये ठेवलेला आहे. ५० विद्यार्थ्यांना शाळेत धार्मिक शिक्षण सर्व निवास आणि बोर्डिंग सुविधा ते हि विनामूल्य प्राप्त करून दिले आहे.
महाराष्ट्र शासनाच्या पर्यटन विभागातर्फे अनेक सेवा सुविधा या ठिकाणी उपलब्ध आहेत. पालघर जिल्हयातील वारली चित्रकला जगप्रसिध्द आहे. पालघर जिल्हयाला भेट देणा-या पर्यटकांची संख्या दरवर्षी वाढत आहे.पर्यटनाला चालना देण्यासाठी तसेच पर्यटकांना आकर्षित करण्यासाठी शासनाने पर्यटन धोरण जाहिर केले आहे.निसर्गसंपन्न असलेल्या कोकणास  आवश्य भेट द्या,कारण कोकणी माणस म्हणतात,  यावां कोंकण आपलाच असा.

उत्कृष्ट वाहतूक व्यवस्था, राहण्याच्या सोयी, उत्तम पर्यटन स्थळे आणि प्रदूषण विरहीत समुद्र किनारा, असल्यामुळे दरवर्षी कोंकणात पर्यटक पर्यटनासाठी येतात.कोकणातील ठाणे, रायगड, रत्नागिरी, पालघर आणि सिंधुदूर्ग जिल्ह्यात असंख्य पर्यटनस्थळे शासनातर्फे विकसित करुन पर्यटकांना सोयी सवलतींसह पाहण्यास उपलब्ध आहेत.  कोंकणातील प्रत्येक जिल्हयातील पर्यटनस्थळाची माहिती आपण घेणार आहेत. ठाणे जिल्ह्याचे विभाजन करून १ ऑगस्ट २०१४ पासून नव्याने पालघर हा राज्यातील ३६ वा जिल्हा अस्तित्वात आला. कोकणच्या उत्तर भागास असलेला पालघर जिल्हा पुर्वेकडे असणा-या सहयाद्री पर्वत रांगा व पश्चिमेकडील अरबी समुद्राच्या किनारपट्टी दरम्यान पसरला आहे.कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळाची सफर  या लेखाच्या माध्यमातून---

जव्हार राजवाडा

यापैकी मुख्य म्हणजे जयविलास पॅलेस हा राजवाडा. हा राजवाडा खाजगी मालमत्ता असला तरी भव्यतेवरून त्याचे ऐतिहासिक महत्त्वलक्षात येते. राजवाडयात मुकणे घराण्यातील राजांची सुंदर तैलचित्रे आहेत. याशिवायजुने दुर्मिळ फर्निचर आणि अन्य वस्तूही येथे जतन करून ठेवण्यात आल्याआहेत. हा राजवाडा पालघर पासुन ४२ किमी अंतरावर स्थित आहे.तसेच ’पालघर जिल्हा महाबळेश्वर’ म्हणून ओळखले जाते. तसेच ह्याला घनदाट जंगले व श्रीमंत आनंददायी हवामान असलेल्या भेट आहे.पावसाळ्यात जव्हार हा भेट देण्याचा सर्वोत्तम काळ असतो तेव्हा धुक्यांनी आसपासची गावे आणि टेकड्या झाकून जातात. जव्हार हे वारली पेंटीगसाठीपण प्रसिध्द आहे.अतिशय शांत वातावरणातअरण्यांनी वेढलेले वैशिष्टपूर्ण हवामानाचे ठिकाण होय. आदिवासींचे दैवतअसलेले जयविलास आणि भूपतगडचे भग्नावशेष पाहण्यासारखे आहेत. दादर, कोपराधबधबा प्रेक्षणीय आहेत. त्याचप्रमाणे हनुमान पॉईंट, सनसेट पॉईंटपाहण्यासारखे आहेत.

अर्नाळा किल्ला

अर्नाळा सागरी किल्ले मधील उत्तम किल्ला आहे. तो वसई तालुक्यातील, अर्नाळा गावात स्थित आहे. अर्नाळा किल्ला ’जलदुर्ग ’ किंवा ’जंजिरे अर्नाळा’ असे देखील ओळखले जाते. अर्नाळा अशा मुघल, मराठे, पोर्तुगीज, आणि शेवटी पेशवे म्हणून अनेक साम्राज्याचा ताब्यात आलेली . सुलतान महमूद बेगदा मूलतः इ.स. १५१६ मध्ये हा किल्ला बांधण्यात आला . तेथे अन्न नाही पण पाणी गडावर चांगले उपलब्ध आहे. हा किल्ला आकारात आयताकृती आहे आणि जवळजवळ पाणी वेढला आहे. त्र्यंबकेश्वर, भवानी माता, कालिका माता आणि महादेव अशा अनेक मंदिरे आहेत. तीन प्रवेशद्वार आहे त्यापेकी एक प्रवेशद्वार दोन्ही बाजूंच्या मोठी बुरुज आहे जे किल्ल्‌याच्या उत्तर बाजूला आहे.वसई किल्लावसईला, बस्सेइन असेही म्हणतात, पालघर शहर सुमारे ४५ किमी अंतरावर आहे. तो वसई तालुक्यात स्थित आहे. जुन्या शहरातला किल्ला हा पोर्तुगीज चा मुख्यालय उत्तरेला असुन पुढील मध्ये गोवा नंतर महत्त्व आहे.

वसई किल्ला चा सागरी किनारपट्टी हा तीन बाजूंनी समुद्राने वेढलेले होते आणि दगड कोसळ जवळ एक खंदक होता ती समुद्राच्या-पाणीने भरले होते. त्याच्या ४.५ किमी लांब मजबूत दगडी कोट ११ बुरुज होते.किल्याला दोन दरवाजे होते पाठीमागच्या म्हणजे पश्चिम जमीनीचा दरवाजा . किल्ल्‌यात एक लहान किल्ला देखील असून सुसज्ज सह पाणी टाक्या , कोठारे भरलेली, कोठार,इ. किल्ल्‌यात धान्य आणि भाज्या वाढत क्षेत्र देखील होते. सर्व जुन्या संरचना भिंत आत नाश आहेत.वसई मुख्य नाविक तळ होता आणि पोर्तुगीज चा जहाज-बांधणी केंद्र. इ.स. १८०२ जाहिरातीत येथे पेशवे बाजीराव यांनी कुप्रसिद्ध ’बेसिन तह’ साईन केले ज्याने मराठा संघ विसर्जित केले आहे. शेवटी, किल्ला आणि वसई शहर १८१७ जाहिरातीत ब्रिटिश ताब्यात होते.शेवटी, किल्ला आणि वसई शहर १८१७ जाहिरातीत ब्रिटिश ताब्यात होते.

गम्भिरगड

गंभीरगडचा वातावरण त्याचे नाव त्यानुसार जोरदार ’गंभीर’.तो पालघर जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यात गुजरात सीमेवर वसलेले आहे. किल्लया जवळ पोहोचण्या आदी, आपण पहिले पठार जवळ पोहचतो जे किल्ल्‌याचा माची आहे .वन्य वनस्पती ची , अनीयनत्रित वाढ भरपूर आहे. येथे स्थित एक देवी मंदिर आहे. महालक्ष्मी कळस आणि किल्ले बहुदा अशेरी आणि अडसूळ हा किल्ला दृश्यमान आहेत.तारापूर किल्लातारापूर किल्ले च्या आत विहिरी आणि बाघ आहे , जे शंभर वर्षान साठी विकाजी मेहर्जीना बाजीराव पेशव्याने भेट दिली होती , आणि आजही त्याच्या वारसांनकडे आहे, आणि सध्या चोरघे कुटुंबच्या ताब्यात आहे. तो पालघर तालुक्याच्या बोईसर गावात स्थित आहे. आणि याशिवाय सैन्याची खोल्या , एक चर्च ,एक डोमिनिकन मठ, आणि एक रुग्णालय आहे.१७३९ मध्ये चिमाजी अप्पांनच्या नेतृत्वाखाली किल्यावर मराठ्यांनी हल्ला केला. ४ सुरुंग लावत, दोन बुरुज आणि महान पडदा बनविण्यात यशस्वी झाले. किल्लाच्या आत काही कनिष्ठ इमारती होते , जे त्यांना पुरण्यात आले.आत दोन गोदामे आणि एक गार्ड खोली,याशिवाय काही कनिष्ठ इमारती आणि अनेक विहिरी उत्कृष्ट पाण्याने भरलेली होती .कालदुर्ग किल्लाकालदुर्ग किल्ला डोंगराळ प्रकार किल्ला आहे आणि पालघर जिल्ह्यातील, पालघर तालुक्यात स्थित आहे. ह्या किल्याची उंची सुमारे १५५० फूट आहे. पालघर मध्ये अनेक डोंगराळ किल्ले आहेत आणि कालदुर्ग त्यापैकी एक आहे. गडावर आयताकृती आहे. त्यामुळे किल्ला या आयताकृती आकार सहज एक अंतर पासून ते शोधू शकतो. असे एकही चिन्ह नाहीय जे सुचविते कि ते एक किल्ला आहे. गडावर वन झाडं मोठ्या प्रमाणावरील आहेत त्यामुळे जाती-जमाती निरोगी लोकसंख्या किल्यावर आहे.पण राहणीमान गरीब आहे. किल्ला हा आयताकृती खडक झाल्यामुळे वाटून जाते खडक वरील किल्ला आणि खडक खालील किल्ला. दोन तीन पायऱ्‌या आहेत जे दोन भाग वेगळे करतात.केळवा किल्लाकेळवा फोर्ट, १६ व्या शतकात पोर्तुगीजांनी एक ऐतिहासिकदृष्ट्‌या महत्वाचे किल्ला बांधला , सुंदर आणि प्रसन्न केळवा तळ दक्षिणेकडील ओवरनंतर स्थित आहे. किल्ला पालघर तालुक्यात आहे. हा किल्ला त्यांच्या मराठा राजवटीत छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या उपयोग करून घेतला. किल्ला सभोवताली अधिकाधिक विस्तीर्ण नैसर्गिक दृश्ये असून सुरुच्या झाडांनी किल्ला व्यापलेला आहे .किल्ला सर्व बाजूंनी पाण्याने वेढलेला आहे, जो भरती आणि ओहोटी च्या वेळी आनंददायक आकर्षक अनुभव प्रदान करतो.ओहोटीच्या काळात हा उत्तम प्रकारे प्रवेशजोगी आणि दृश्यमान आहे आणि स्थानिक देशातील बोट सुविधा किल्यावर येण्यासाठी उपलब्ध आहे.

कामानदुर्ग

कामानदुर्ग पालघर जिल्ह्यातील वसई तालुक्यात आहे. बेलकडी राहणा-या लोकांना आदिवासी समुदाय वारली हे अतिशय मददगार आहेत. तसेच तिथे ५ पिण्याच्या पाण्याची टाकी पठारावर आढळतात आणि एक दगडावर कोरलेली मुर्ती आहे .संपूर्ण प्रदेश घनदाट जंगल सह झाकून हिरवेगार दिसते. वसईचा सुंदर दृश्य आपण येथुन पाहू शकतो . तेथे २ शिखरे आहेत आणि तेथे जाण्यासाठी पहिले शिखरावरून खाली येवुन परत दुसर्‍या शिखरावर चढावे लागते.शिरगाव किल्लाशिरगाव किल्ला पालघर तालुक्यातील समुद्रकाठच्या बाजूला स्थित आहे.या किल्ल्‌याचा उपयोग छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी अरबी समुद्रातुन येणार्‍या शत्रुवरती लक्ष ठेवण्यासाठी केला होता. या प्राचीन किल्ल्‌याचे आता अवशेष शिल्लक आहेत. मराठ्यांच्या आधी पोर्तुगीजांचे या किल्ल्‌यावरती वर्चस्व होते.१८१८ मध्ये ब्रिटिशांनी मराठ्यांकडून हा किल्ला मिळविला . हा किल्ला २०० फूट उंच आणि १५० फूट हून अधिक लांबीचा आहे. पोर्तुगीजांनी हा किल्ला नूतनीकरण करून आणि त्याच्या क्षेत्रात वाढ करत असतांना मूळ वीट आणि लाल दगड बांधकाम अखंड ठेवले आहे . या किल्ल्‌याच्या उत्तर पश्चिम भागात पाच पाय तोफ युद्ध इतिहास चिन्हांकित आहे .स्वच्छता आणि देखण्या भोवतालचा परिसरामुळे नियमित पर्यटक व्यतिरिक्त इतिहासकारांना हा किल्ला नेहमीच आकर्षित करत आला आहे.सर्वात रोमांचक म्हणजे पाम वृक्षाचे झाड आहे ज्याला सहा ते सात शाखा आहेत . एक दुर्मिळता अशी आहे कि शिरगाव किल्ला तटबंदीचा आहे आणि भिंती चांगल्या स्थितीत आहेत.अर्नाळा समुद्रअर्नाळा सागरी किल्ले मधील उत्तम किल्ला आहे. तो वसई तालुक्यातील,अर्नाळा गावात स्थित आहे. अर्नाळा किल्ला ’जलदुर्ग ’ किंवा ’जंजिरे अर्नाळा’ असे देखील ओळखले जाते. अर्नाळा अशा मुघल, मराठे, पोर्तुगीज, आणि शेवटी पेशवे म्हणून अनेक साम्राज्याचा ताब्यात आलेली . सुलतान महमूद बेगदा मूलतः इ.स. १५१६ मध्ये हा किल्ला बांधण्यात आला . तेथे अन्न नाही पण पाणी गडावर चांगले उपलब्ध आहे. हा किल्ला आकारात आयताकृती आहे आणि जवळजवळ पाणी वेढला आहे. त्र्यंबकेश्वर, भवानी माता, कालिका माता आणि महादेव अशा अनेक मंदिरे आहेत. तीन प्रवेशद्वार आहे त्यापेकी एक प्रवेशद्वार दोन्ही बाजूंच्या मोठी बुरुज आहे जे किल्ल्‌याच्या उत्तर बाजूला आहे.डहाणू बोर्डी समुद्रकिनाराडहाणू बोर्डी बीच पालघर जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यात स्थित आहे. ते १७ कि.मी. अंतरावर पसरलेला आहे. तसेच ते त्याच्या व्यापक आणि नीटनेटका किनाऱ्‌यासाठी व अफाट चीकू फळे व गुलाब साठीही प्रसिद्ध आहे . जरी येथे उन्हाळ्यात जोरदार उब असते, पण सभ्य वा-याची झुळूक संपूर्ण समुद्रकाठाला गार करते. झरोष्ट्रियन च्या मक्का झरोष्ट्रियन पवित्र आग घरे जे भव्य मंदिर आहे पर्यटकला अतिशय लोकप्रिय आहे .असे मानले जाते कि ही आग जवळजवळ एक हजार वर्षे पासून तसीच ठेवली गेली आहे. येथे ईराणी आणि पारसी संस्कृती जपून ठेवली आहे या ठिकाणी अधिक विदेशी पर्यटक आकर्षित होतात .जीवदानी मंदिरविरार येथे जीवदानी टेकडीवर मॉं जीवदानी मंदिर स्थित आहे . पर्वतावर स्थित विरार सर्वात लक्षणीय ठरले आहे. देवी जीवदानी तिच्या फक्त मंदिर साठी देशभरात प्रसिद्ध आहे. जमिनीवर सपाटीपासून सुमारे १३७५ पायऱ्‌या स्थित आहे, हा उंच डोंगर शहराच्या पूर्व भागेत आहे.विरार येथे १५० वर्षीय जीवदानी मंदिर, रविवारी व उत्सवात लाखो भाविकांना आकर्षित करता . पायथ्याशी वसलेले पापाद्खंदी धरण, हा स्थान ताजे पाणी साठी मुख्य स्त्रोत होता.महालक्ष्मी मंदिर डहाणूमहालक्ष्मी, ही ‘कुलदैवता  (हिंदू घरातील संरक्षक आहे) आहे आदिवासींची, त्यामुळे आनंद काळात, आदिवासी ह्यां खेळात ींररीरि‘ नृत्याची व्यवस्था करतात . प्रत्येक वर्षी एक उत्सव आयोजित केला जातो त्याला, महालक्ष्मी यात्रा म्हणतात. ही यात्रा १५ दिवस हनुमान जयंती पासून सुरू होते.सेंट पीटर्स चर्च अर्नाळाहे चर्च २० व्या शतकात उभी करण्यात आले होते आणि मुंबई आर्चदिओसिस अंतर्गत प्रथम होते.फर. इस्माईल दा कोस्टा, अर्नाळा बीच जवळ १९१९ मध्ये एक झोपडी बांधली . नंतर सर्व धर्मांतील स्थानिक लोकांच्या मदतीने सेंट पीटर चर्च बांधल गेल .मुख्य बिशप जॉअक़ुइम लिमा (तत्कालीन मुंबई राज्याचे मुख्य बिशप) यांनी २७ डिसेंबर १९३१ रोजी चर्च ला आशीर्वाद दिला. शेजारच्या इतर ऐतिहासिक चर्च, सेंट जेम्स चर्च (Aसरीहळ) व पवित्र आत्म्याने चर्च (छरपवरज्ञहरश्र) आहेत.सेंट जेम्स चर्चसेंट जेम्स चर्च विरार आणि अर्नाळा कनेक्ट रस्त्यावर आगाशी येथे सेंट जेम्स चर्च, पहिल्या १५५८ मध्ये बांधले होते. पोर्तुगीज ते कुठेही गेले तरी समुद्र जवळ घरे बांधली, युरोपियन कुळाप्रमाणे ओळखले जाणारे ते समुद्र भाडेकरी होते . आगाशी ह्या गावात लहान पोर्ट सारखी एक जागा आहे . समुद्राजवळ असल्याने आणि जंगलातून लाकूड उपलब्ध असल्याने पोर्तुगीज कायमस्वरुपी रहिवाशी झाले . सेंट जेम्स चर्च ह्या काळामध्ये दगड आणि विटा वापरून तयार केले होते,म्हणून १५९४ मुस्लिम हल्ले दरम्यान ते तसेच स्थगित झाले. पण १७३९ च्या मराठी छापेत मुख्यतः नष्ट झाले . तरीही मराठ्यांनी मात्र प्रदेशात धार्मिक समारंभ वर आणणे याजक परवानगी करण्यात आली आणि १७६० ह्या वर्षा मध्ये सुरवातीपासून पुन्हा बांधण्यात आले . १९०० या शतकात या चर्च चे पुनर्निर्माण झाले. गौशिया मशीद कोळीवाडा वसईजमीनीचा एक लहान तुकडा उपलब्ध करून देण्यात आले त्यावर ३० फूट * २० फूट तात्पुरती शेड उभारण्यात आले , ५ वेळा दररोज नमाज पठण आणि इस्लामचा धडे उपदेशले जातात .नंतर, आसपासच्या प्रदेशातील जमीन खरेदी केली आणि वर्ष १९८२ मध्ये, एक पायाभरणी झाली एक भव्य अत्यंत महत्वाचा इमारतीसाठी गौशिया मशिदीच्या वंशज पवित्र हात बगदाद शरीफ ग्रेट मुस्लिम सेंट, हजरत अब्दुल कादीर जिलानी (र ए ) (गौरे पार्क)केला आहे. दोन मजली मशीद आता कोळीवाडा वसईच्या हृदयात आहे. कोळीवाडा मशीद सुमारे २५ गौरवी वर्ष पूर्ण केली आहेत. मशीद अधिकारी सुन्नी मुस्लिमांची उद्धारासाठी अनेक धार्मिक सेवा करतात .एक अरबी शाळा देखील ग्रौशिया मशीद मध्ये ठेवलेला आहे. ५० विद्यार्थ्यांना शाळेत धार्मिक शिक्षण सर्व निवास आणि बोर्डिंग सुविधा ते हि विनामूल्य प्राप्त करून दिले आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या पर्यटन विभागातर्फे अनेक सेवा सुविधा या ठिकाणी उपलब्ध आहेत. पालघर जिल्हयातील वारली चित्रकला जगप्रसिध्द आहे. पालघर जिल्हयाला भेट देणा-या पर्यटकांची संख्या दरवर्षी वाढत आहे.पर्यटनाला चालना देण्यासाठी तसेच पर्यटकांना आकर्षित करण्यासाठी शासनाने पर्यटन धोरण जाहिर केले आहे.निसर्गसंपन्न असलेल्या कोकणास  आवश्य भेट द्या,कारण कोकणी माणस म्हणतात,  यावां कोंकण आपलाच असा......